Copyright © 2026
Σάββατο 18 Απριλίου 2026
Φορολογικά Νέα
Οι υπεράκτιες εταιρίες και το ξέπλυμα χρήματος
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Δημήτρη Μελά
2.1 Το ξέπλυμα χρήματος διαχρονικά και η περίπτωση της Ελλάδας
Την εποχή της ποτοαπαγόρευσης στην Αμερική, η Ιταλική «μαφία» είχε αναλάβει την διαδικασία της παράνομης διακίνησης του αμφισβητούμενης ποιότητας παραγόμενου αλκοόλ. Φυσικά, όπως κάθε παράνομη οικονομική δραστηριότητα, τα κέρδη που απέφερε η διακίνηση στην οργάνωση ήταν τεράστια. Το πρόβλημα όμως με τα παρανόμως αποκτηθέντα κεφάλαια και τότε και τώρα, είναι ότι δύσκολα μπορείς να τα προωθήσεις στον νόμιμο οικονομικό ιστό. Είναι βέβαια κατανοητό από τον αναγνώστη ότι τα χρήματα ως αντικειμενική υπόσταση δεν έχουν καμία αξία αν δεν μπορούν να μετατραπούν σε υλικά αγαθά. Η φετιχιστική λαγνεία για τα χρηματικά μέσα οδηγεί απλώς σε αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις πλήρους φιλαργυρίας που έχουν περιγραφεί με τον καλύτερο τρόπο από πνευματικούς δημιουργούς (ο φιλάργυρος του Μολιέρου, «ο θείος Σκρούτζ» του Walt Disney κ.λπ.). Επανερχόμενοι πάλι στο αρχικό μας θέμα της Ιταλικής «μαφίας», βρίσκουμε μια εγγενή αδυναμία από την οργάνωση στην προώθηση των παρανόμως αποκτηθέντων χρηματικών μέσων σε νόμιμες δραστηριότητες. Τη λύση την δώσανε οι οικονομολόγοι της οργάνωσης και ήταν η εξής απλή: Τα παράνομα χρήματα θα έπρεπε να διοχετευτούν σε νόμιμες επιχειρήσεις, οι οποίες θα απέφεραν κέρδη, πολλαπλάσια της αρχικής «επένδυσης». Αν όμως οι επιχειρήσεις ασχολούνταν με την παραγωγή ή την εμπορία θα ήταν πολύ εύκολο να αποκαλυφθεί ότι οι δημιουργηθείσες υπεραξίες δεν είχαν καμία σχέση με το παραχθέν ή εμπορευόμενο αγαθό. Για τον λόγο αυτό οι οικονομολόγοι της οργάνωσης καταλήξανε στο συμπέρασμα ότι θα έπρεπε να δραστηριοποιηθούν στην παροχή υπηρεσιών. Ως τελική απόφαση πάρθηκε η δημιουργία καθαριστηρίων ενδυμάτων (laundries). Με δεδομένο τον χαμηλό φορολογικό συντελεστή επί των κερδών οι επιχειρήσεις αυτές εμφάνιζαν τεράστιους εικονικούς τζίρους, διένειμαν δε στους μετόχους τους υψηλά, φορολογηθέντα κέρδη. Από το γεγονός αυτό έλκει την ονομασία της η διαδικασία του ξεπλύματος χρήματος γνωστή παγκοσμίως ως «money laundering».
Σύμφωνα με έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας που δημοσιοποιήθηκε μέσα στο 2007, ο παγκόσμιος τζίρος από εγκληματικές πράξεις υπολογίζεται σε 1 – 1,6 τρισ. δολάρια τον χρόνο. Το ποσό αυτό αναλύεται σε 20 – 40 δισ. δολάρια προερχόμενα από διαφθορά, σε 500 – 1.000 δισ. δολάρια προερχόμενα από εγκληματικές πράξεις και σε 500 δισ. δολάρια προερχόμενα από φοροδιαφυγή.
Όσον αφορά την Ελλάδα τα κρούσματα ξεπλύματος χρήματος παρουσίασαν έξαρση το 2004, όταν δεσμεύτηκαν ύποπτα κεφάλαια σχεδόν 30 εκατομμυρίων ευρώ. Ο πιο κάτω πίνακας δείχνει διαχρονικά τις δεσμεύσεις κεφαλαίων για ξέπλυμα χρήματος στην Ελλάδα:
2.2 Ο ρόλος των υπεράκτιων εταιρειών στο ξέπλυμα χρήματος
Όσον αφορά τη χρησιμοποίηση υπεράκτιων εταιρειών στο ξέπλυμα χρήματος, σύμφωνα με την βιβλιογραφία διακρίνεται σε τρία στάδια:
Σε ότι αφορά την πρώτη φάση, αυτή της «τοποθέτησης», ο ρόλος των εταιρειών offshore είναι περιορισμένος. Έχει καταγραφεί μια τεχνική, όπου κάποιος είναι ιδιοκτήτης μιας εταιρείας «βιτρίνας» με απόλυτα νόμιμο αντικείμενο (εστιατόριο, κατάστημα πώλησης ενδυμάτων κ.λ.π.) και καταθέτει στο λογαριασμό τα νόμιμα κέρδη μαζί με το παράνομο χρήμα.
Στη δεύτερη φάση του «στοιβάγματος», όπου σημασία έχει η μεγάλη κινητικότητα του χρήματος για να χαθεί ο σύνδεσμος του με την πηγή και τις ρίζες του, έχει καταγραφεί το εξής : εκεί που τα κεφάλαια έχουν κατατεθεί σε μικρά ποσά σε τραπεζικούς λογαριασμούς, που μεμονωμένα δεν κινούν ανησυχία λόγω χαμηλού μεγέθους, αλλά συνολικά θα αποτελούσαν αντικείμενο αναφοράς από τις Τράπεζες, βρίσκει τη θέση της η υπεράκτια εταιρεία, οι μετοχές της οποίας αγοράζονται με τα χρήματα αυτά, και η οποία με τη σειρά της αναλώνεται σε επενδύσεις στο έδαφος που θέλει να εισάγει το ανακυκλωμένο χρήμα. Στη συνέχεια πωλεί και πάλι σε άλλο αγοραστή, αγοράζει εκ νέου και έτσι η οσμή του χρήματος χάνεται.
Στην τελευταία φάση, όπου το βρώμικο χρήμα μεταλλάσσεται σε «καθαρό» και επιχρίεται με τη σκόνη της νομιμότητας, οι υπεράκτιες εταιρείες χρησιμεύουν για να προσδώσουν στο βρώμικο χρήμα την ταυτότητα προϊόντος ή κέρδους από μία καθ΄ όλα νόμιμη συναλλαγή, όπως η πώληση ακινήτου ιδιοκτησίας της offshore.
Σχηματικά, οι πιο πάνω περιγραφόμενες δραστηριότητες υλοποιούνται με τις παρακάτω δραστηριότητες:
2.3 Εταιρείες «φαντάσματα»
Οι εταιρείες αυτές επιτελούν τον αποκλειστικό σκοπό της απορρόφησης των κεφαλαίων και του «αποσυσχετισμού» κεφαλαίων και προέλευσης τους. Η ίδρυσή τους εξαντλείται σε οροθέτηση εικονικών ρόλων και στην εγκαθίδρυση ενός τοπικού εντεταλμένου, που λειτουργεί ως διευθυντής και εκπρόσωπος.
2.4 Εταιρείες «βιτρίνες»
Ο τύπος των εταιρειών αυτών είναι πιο σύνθετος αφού επιδίδονται και σε νόμιμες ενέργειες προκειμένου να καλύψουν τις παράνομες. Οι δράστες που προσπαθούν να ξεπλύνουν χρήμα, έχουν συνήθως περισσότερες από μία τέτοιες εταιρείες και μεταφέρουν το βρώμικο χρήμα από τη μία στην άλλη.
2.5 Συναλλαγές στο Χρηματιστήριο
Στις συναλλαγές στο Χρηματιστήριο, για να νομιμοποιήσουν έσοδα από εγκληματικές ή παράνομες δραστηριότητες, μπορούν να χρησιμοποιηθούν φυσικά πρόσωπα, Off shore εταιρίες, νομικά πρόσωπα
Τα χρηματιστηριακά προϊόντα που προσελκύουν αυτούς που επιθυμούν να διοχετεύσουν παράνομους προσόδους, είναι τα εξής :
1. Αγορά μετοχών εισηγμένων στο Χ.Α.Α.
2. Αγορά μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων
3. Τοποθετήσεις σε repos
4. Αγορά ομολόγων
5. Συμμετοχή σε δημόσιες εγγραφές εταιρειών που πρόκειται να εισαγάγουν τις μετοχές τους στο Χ.Α.Α.
6. Αγορά χρηματιστηριακών παράγωγων προϊόντων.
Οι διαδικασίες για τις παραπάνω συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω χρηματιστηριακών εταιρειών, εταιρειών επενδυτικών υπηρεσιών (Ε.Π.Ε.Υ.), καθώς και από εταιρείες λήψης και διαβίβασης εντολών (Ε.Λ.Δ.Ε.). Έχει παρατηρηθεί ότι η έρευνα για ξέπλυμα χρήματος, δυσχεραίνεται όταν ο επενδυτής και πελάτης της χρηματιστηριακής εταιρείας είναι υπεράκτια εταιρεία ή φυσικό πρόσωπο - κάτοικος εξωτερικού και για λογαριασμό του ενεργεί θεσμικός επενδυτής. Στις περιπτώσεις αυτές η χρηματιστηριακή εταιρεία δεν έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει το «προφίλ» του τελικού επενδυτή.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα συμπεριφοράς ύποπτης για «ξέπλυμα χρήματος» είναι το «βραχύβιο» της συναλλαγής, δηλαδή δεν πραγματοποιούνται συναλλαγές σημαντικών ποσών για επένδυση, αλλά απλώς για τη νομιμοποίηση, η οποία συντελείται με την πώληση των μετοχών, ακόμη και αν με την πώληση αυτή προκύπτουν ζημιές, καθόσον αυτό που ενδιαφέρει αυτούς που «ξεπλένουν βρώμικα χρήματα» δεν είναι τα χρηματιστηριακά οφέλη αλλά ο «εξαγνισμός» και η επανένταξη τους στους υγιείς οικονομικούς κύκλους.
2.6 Οι μέθοδοι ξεπλύματος του βρώμικου χρήματος
Διαχρονικά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, εμφανίστηκαν διάφοροι τρόποι ξεπλύματος του βρώμικου χρήματος. Οι μέθοδοι διαφέρουν από εποχή σε εποχή και από χώρα σε χώρα. Ως γενική παρατήρηση έχουμε να κάνουμε πως χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές έλκουν σημαντικά παράνομα κεφάλαια, επειδή το κόστος του ξεπλύματος, η εκάστοτε δηλαδή φορολογική επιβάρυνση, είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κύπρος μέχρι το 2002 όπου υφίστατο το καθεστώς των υπεράκτιων εταιρειών με φορολογικό συντελεστή 4,25%, αλλά και σήμερα με έναν από τους χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (10%), έλκει τέτοια κεφάλαια, αν και οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι ο έλεγχος πια για την προέλευση των κεφαλαίων αυτών είναι ιδιαίτερα λεπτομερής και ουσιαστικός.
Η Διεθνής Δράση για το ξέπλυμα χρήματος (FATF) , έχει συγκεντρώσει χαρακτηριστικές περιπτώσεις ξεπλύματος χρήματος που έχουν εντοπισθεί διεθνώς. Οι απλές περιπτώσεις έχουν σχέση με την ηλεκτρονική μεταφορά κεφαλαίων (εμβάσματα) Σύμφωνα με την FATF, οι περιπτώσεις ξεπλύματος με εμβάσματα έχουν αυτή τη μορφή: Μικροκαταθέσεις σε πολλούς τραπεζικούς λογαριασμούς διαφόρων τραπεζών των οποίων οι εισπράξεις γίνονται από ένα άλλο πρόσωπο και όχι από τον φαινομενικά δικαιούχο, με εξουσιοδότηση. Συνήθως οι περιπτώσεις αυτές σχετίζονται με ξέπλυμα χρήματος που έχει προέλθει από σωματεμπορία (Human trafficking).
Άλλη, ιδιαίτερα προσφιλής μέθοδος και στην Ελλάδα, είναι η αγορά λαχείων ή κερδισμένων λαχνών τυχερών παιχνιδιών. Από προσωπική μας εμπειρία, γνωρίζουμε περιπτώσεις όπου φορολογούμενοι προσκόμισαν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. για κάλυψη τεκμηρίων, βεβαιώσεις κερδών επίσημων εθνικών τυχερών παιγνιδιών (ΛΟΤΤΟ, ΠΡΩΤΟ κλπ.), όπου τα τυχερά δελτία φαινόταν να έχουν κατατεθεί την ίδια μέρα με διαφορά λίγων λεπτών της ώρας, σε πολλές διαφορετικές πόλεις της χώρας. Η μέθοδος αυτή φθίνει βαθμιαία γιατί γεννά άμεσα υποψίες στα ελεγκτικά όργανα και ερευνάται επισταμένα.
Για την κλασική μέθοδο της ίδρυσης εταιρείας «βιτρίνας» έχουμε αναφερθεί επισταμένα πιο πάνω. Στην πραγματικότητα, εταιρείες «βιτρίνες» σήμερα ιδρύονται συνήθως σε χώρες φορολογικούς παραδείσους με μηδενική ή ελάχιστη φορολογική επιβάρυνση ή σε χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές. Οι επιχειρήσεις αυτές χρησιμοποιούνται κυρίως για ανατιμολογήσεις αγαθών σε περιπτώσεις τριγωνικών αγορών ή πωλήσεων. Κλασικό σε αυτή την περίπτωση είναι το παράδειγμα Ελληνικών εμπορικών επιχειρήσεων που εισάγουν εμπορεύματα κυρίως από την Κίνα.
Είναι γνωστό ότι τα περιθώρια κέρδους των εμπορευμάτων αυτής της προέλευσης είναι ιδιαίτερα μεγάλα με συνέπεια η Ελληνική επιχείρηση να εμφανίζει υψηλά καθαρά κέρδη και κατ’ επέκταση μεγάλη φορολογική επιβάρυνση. Αν λοιπόν για παράδειγμα μια επιχείρηση εμπορίας κλιματιστικών μηχανημάτων εισαγάγει τέτοια μηχανήματα από την Κίνα στην Ελλάδα, το κόστος δε της εισαγωγής είναι 200.000€ και η αξία των πωλήσεων 1.000.000€, αυτή, αν θεωρήσουμε ότι υπάγεται σε φορολογικό συντελεστή 25%, θα έχει φορολογική επιβάρυνση 200.000€ (800.000Χ25%). Αν όμως υπάρξει μία εταιρεία ιδίων συμφερόντων στην Κύπρο που ανακοστολογίσει τα εμπορεύματα και τα πουλήσει στην Ελληνική εταιρεία αντί 700.000€, τότε η συνολική φορολογική επιβάρυνση θα είναι για μεν την Κύπρο 50.000€ ((700.000-200.000) Χ 10%), για δε την Ελλάδα 75.000€ ((1.000.000-700.000) Χ 25%) και σε σύνολο 125.000€. Βλέπουμε δηλαδή ότι άμεσα υπάρχει χρηματικό όφελος ύψους 75.000€. Επειδή δε η αγορά είναι τριγωνική θα πρέπει να σημειώσουμε ότι και στην μία και στην άλλη περίπτωση τα εμπορεύματα θα φορτωθούν στην Κίνα και θα παραληφθούν κατευθείαν στην Ελλάδα. Η Κυπριακή εταιρεία θα ασχοληθεί στην ουσία μόνο με την έκδοση των φορολογικών στοιχείων.
Επειδή οι προαναφερόμενοι τρόποι βέβαια είναι πια κλασσικοί, οι «ειδικοί» προτείνουν πλέον εξειδικευμένες μεθόδους. Για λόγους οικονομίας του κειμένου θα αναφερθούμε μόνο επιγραμματικά σε μερικές από αυτές όπως οι επιχειρήσεις πολυτίμων λίθων (συνήθως με την μέθοδο αυτή ασχολούνται άτομα που πίσω από αυτά κρύβονται τρομοκρατικές οργανώσεις ή «επαναστατικοί στρατοί» σε αφρικανικές χώρες), είσπραξη ασφαλιστικών αποζημιώσεων από εικονικές ζημίες σε κλεμμένα πολυτελή οχήματα ή βύθιση πολυτελών σκαφών αναψυχής κ.λ.π. Μία άλλη προσφιλής μέθοδος είναι η ίδρυση ενός φιλανθρωπικού ιδρύματος ή μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης. Η οργάνωση εκτός από τις επίσημες επιχορηγήσεις μπορεί να έχει έσοδα και από χιλιάδες υποτιθέμενα «αρωγά μέλη» με πολύ μικρές καταβολές από το καθένα από αυτά. Το γεγονός αυτό κάνει σχεδόν αδύνατη την εξακρίβωση της ταυτότητας των μελών αυτών, πολλές δε χορηγίες μπορεί να είναι και ανώνυμες. Έτσι ο πραγματικός διαχειριστής των οικονομικών του ιδρύματος μπορεί να πραγματοποιεί ψεύτικες καταθέσεις από εικονικά «αρωγά μέλη» τις οποίες μετά να τις επαναφέρει στο άτομό του ως «έξοδα κίνησης» ή αποζημίωση για άλλες υποτιθέμενες δικές του δαπάνες.
Στην πράξη ένα ελάχιστο ποσό από τα χρήματα που συγκεντρώνει ένα μη κερδοσκοπικό νομικό πρόσωπο πηγαίνει για την «ευόδωση των σκοπών του», ενώ το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος αφορά «διοικητικά έξοδα» που τις πιο πολλές φορές εμφανίζονται ως έξοδα παραστάσεων ή έξοδα κινήσεως. Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι στα περισσότερα νομικά πρόσωπα αυτού του είδους τα «διοικητικά έξοδα» στις πιο πολλές των περιπτώσεων ανέρχονται στο 75% περίπου των συνολικών εσόδων. Με όλα τα παραπάνω φυσικά δεν θέλουμε να απαξιώσουμε ιδρύματα και οργανώσεις που πραγματικά αγωνίζονται και προσφέρουν εξαιρετικές κοινωνικές υπηρεσίες.
Μία άλλη προσφιλής μέθοδος ξεπλύματος είναι η ίδρυση επενδυτικής εταιρείας η οποία δημιουργεί ένα επενδυτικό κεφάλαιο του οποίου συνήθως οι αποδώσεις είναι συνδεδεμένες με την πορεία διάφορων αγορών. Οι διαχειριστές του κεφαλαίου με την δικαιολογία των προμηθειών ή των penalties σε περίπτωση πρόωρης λήξης των επενδυτικών προγραμμάτων, μπορούν να βάζουν και να βγάζουν χρήματα που στην πραγματικότητα αφορούν αναλήψεις και καταθέσεις μικροποσών μεγάλου αριθμού, έτσι ώστε να είναι ουσιαστικά αδύνατη η παρακολούθηση της διαδρομής των κεφαλαίων.
Τελειώνοντας την αναφορά μας στους «μοντέρνους» τρόπους ξεπλύματος χρήματος θα πρέπει να αναφερθούμε και στο σύστημα «Hawala» το οποίο αναφέρεται αποκλειστικά στο ξέπλυμα και τη μεταφορά χρημάτων σε τρομοκρατικές οργανώσεις και ήταν αυτό που χρησιμοποίησε ο Μπιν Λάντεν για να χρηματοδοτήσει το τρομοκρατικό χτύπημα της Νέας Υόρκης την 11η Σεπτεμβρίου. Στην ουσία είναι μία πολύπλοκη διαδικασία μεταφοράς χρημάτων από τον χρηματοδότη στην τρομοκρατική οργάνωση, μέσω πολλών ενδιάμεσων, φαινομενικά νόμιμων διαδικασιών και εικονικών επιχειρήσεων, με απώτερο σκοπό να μην γνωρίσει ο χρηματοδότης τα άτομα που θα εκτελέσουν το τρομοκρατικό χτύπημα.
Ολοκληρώνοντας την αναφορά μας στις μεθόδους ξεπλύματος βρώμικου χρήματος θα θέλαμε να θυμίσουμε στους αναγνώστες την περίπτωση της Ρωσικής εταιρείας Yukos όπου μετά την κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ύποπτα κεφάλαια που προερχόταν από συμμορίες που εμπλεκόταν σε λαθρεμπόριο ναρκωτικών και όπλων, συμβόλαια δολοφονιών, εκβιασμούς, απάτες κ.λ.π., διοχέτευαν μέσω της Yukos σε θυγατρική εταιρεία της στην Ολλανδία, η οποία πάλι τα τοποθετούσε σε πολυτελείς κατοικίες στην Ισπανική Κόστα ντελ Σολ.
2.7 Η περίπτωση του Λιχτενστάιν
Ανάμεσα στα σύνορα της Αυστρίας και της Ελβετίας, με έκταση 160 τετραγωνικών χιλιομέτρων και με 35.000 κατοίκους το Πριγκιπάτο του Λιχτενστάιν αποτελείται από 11 χωριά όπου έχουν έδρα 15 τράπεζες και 75.000 εταιρείες!!!
Στον πιο κάτω πίνακα μπορούμε να δούμε τα ειδικά χαρακτηριστικά της χώρας:
Την εποχή της ποτοαπαγόρευσης στην Αμερική, η Ιταλική «μαφία» είχε αναλάβει την διαδικασία της παράνομης διακίνησης του αμφισβητούμενης ποιότητας παραγόμενου αλκοόλ. Φυσικά, όπως κάθε παράνομη οικονομική δραστηριότητα, τα κέρδη που απέφερε η διακίνηση στην οργάνωση ήταν τεράστια. Το πρόβλημα όμως με τα παρανόμως αποκτηθέντα κεφάλαια και τότε και τώρα, είναι ότι δύσκολα μπορείς να τα προωθήσεις στον νόμιμο οικονομικό ιστό. Είναι βέβαια κατανοητό από τον αναγνώστη ότι τα χρήματα ως αντικειμενική υπόσταση δεν έχουν καμία αξία αν δεν μπορούν να μετατραπούν σε υλικά αγαθά. Η φετιχιστική λαγνεία για τα χρηματικά μέσα οδηγεί απλώς σε αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις πλήρους φιλαργυρίας που έχουν περιγραφεί με τον καλύτερο τρόπο από πνευματικούς δημιουργούς (ο φιλάργυρος του Μολιέρου, «ο θείος Σκρούτζ» του Walt Disney κ.λπ.). Επανερχόμενοι πάλι στο αρχικό μας θέμα της Ιταλικής «μαφίας», βρίσκουμε μια εγγενή αδυναμία από την οργάνωση στην προώθηση των παρανόμως αποκτηθέντων χρηματικών μέσων σε νόμιμες δραστηριότητες. Τη λύση την δώσανε οι οικονομολόγοι της οργάνωσης και ήταν η εξής απλή: Τα παράνομα χρήματα θα έπρεπε να διοχετευτούν σε νόμιμες επιχειρήσεις, οι οποίες θα απέφεραν κέρδη, πολλαπλάσια της αρχικής «επένδυσης». Αν όμως οι επιχειρήσεις ασχολούνταν με την παραγωγή ή την εμπορία θα ήταν πολύ εύκολο να αποκαλυφθεί ότι οι δημιουργηθείσες υπεραξίες δεν είχαν καμία σχέση με το παραχθέν ή εμπορευόμενο αγαθό. Για τον λόγο αυτό οι οικονομολόγοι της οργάνωσης καταλήξανε στο συμπέρασμα ότι θα έπρεπε να δραστηριοποιηθούν στην παροχή υπηρεσιών. Ως τελική απόφαση πάρθηκε η δημιουργία καθαριστηρίων ενδυμάτων (laundries). Με δεδομένο τον χαμηλό φορολογικό συντελεστή επί των κερδών οι επιχειρήσεις αυτές εμφάνιζαν τεράστιους εικονικούς τζίρους, διένειμαν δε στους μετόχους τους υψηλά, φορολογηθέντα κέρδη. Από το γεγονός αυτό έλκει την ονομασία της η διαδικασία του ξεπλύματος χρήματος γνωστή παγκοσμίως ως «money laundering».
Σύμφωνα με έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας που δημοσιοποιήθηκε μέσα στο 2007, ο παγκόσμιος τζίρος από εγκληματικές πράξεις υπολογίζεται σε 1 – 1,6 τρισ. δολάρια τον χρόνο. Το ποσό αυτό αναλύεται σε 20 – 40 δισ. δολάρια προερχόμενα από διαφθορά, σε 500 – 1.000 δισ. δολάρια προερχόμενα από εγκληματικές πράξεις και σε 500 δισ. δολάρια προερχόμενα από φοροδιαφυγή.
Όσον αφορά την Ελλάδα τα κρούσματα ξεπλύματος χρήματος παρουσίασαν έξαρση το 2004, όταν δεσμεύτηκαν ύποπτα κεφάλαια σχεδόν 30 εκατομμυρίων ευρώ. Ο πιο κάτω πίνακας δείχνει διαχρονικά τις δεσμεύσεις κεφαλαίων για ξέπλυμα χρήματος στην Ελλάδα:
ΕΤΟΣ | ΠΟΣΟ (σε εκατ. Ευρώ) | ΒΑΣΙΚΗ ΠΗΓΗ |
2005 | 8,9 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια, τελωνεία |
2004 | 30,0 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια, τελωνεία |
2003 | 25,0 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια |
2002 | 23,1 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια |
2001 | 21,0 | Εκβιασμοί |
2000 | 12,6 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια |
1999 | 7,0 | Τράπεζες, ανταλλακτήρια |
2.2 Ο ρόλος των υπεράκτιων εταιρειών στο ξέπλυμα χρήματος
Όσον αφορά τη χρησιμοποίηση υπεράκτιων εταιρειών στο ξέπλυμα χρήματος, σύμφωνα με την βιβλιογραφία διακρίνεται σε τρία στάδια:
Σε ότι αφορά την πρώτη φάση, αυτή της «τοποθέτησης», ο ρόλος των εταιρειών offshore είναι περιορισμένος. Έχει καταγραφεί μια τεχνική, όπου κάποιος είναι ιδιοκτήτης μιας εταιρείας «βιτρίνας» με απόλυτα νόμιμο αντικείμενο (εστιατόριο, κατάστημα πώλησης ενδυμάτων κ.λ.π.) και καταθέτει στο λογαριασμό τα νόμιμα κέρδη μαζί με το παράνομο χρήμα.
Στη δεύτερη φάση του «στοιβάγματος», όπου σημασία έχει η μεγάλη κινητικότητα του χρήματος για να χαθεί ο σύνδεσμος του με την πηγή και τις ρίζες του, έχει καταγραφεί το εξής : εκεί που τα κεφάλαια έχουν κατατεθεί σε μικρά ποσά σε τραπεζικούς λογαριασμούς, που μεμονωμένα δεν κινούν ανησυχία λόγω χαμηλού μεγέθους, αλλά συνολικά θα αποτελούσαν αντικείμενο αναφοράς από τις Τράπεζες, βρίσκει τη θέση της η υπεράκτια εταιρεία, οι μετοχές της οποίας αγοράζονται με τα χρήματα αυτά, και η οποία με τη σειρά της αναλώνεται σε επενδύσεις στο έδαφος που θέλει να εισάγει το ανακυκλωμένο χρήμα. Στη συνέχεια πωλεί και πάλι σε άλλο αγοραστή, αγοράζει εκ νέου και έτσι η οσμή του χρήματος χάνεται.
Στην τελευταία φάση, όπου το βρώμικο χρήμα μεταλλάσσεται σε «καθαρό» και επιχρίεται με τη σκόνη της νομιμότητας, οι υπεράκτιες εταιρείες χρησιμεύουν για να προσδώσουν στο βρώμικο χρήμα την ταυτότητα προϊόντος ή κέρδους από μία καθ΄ όλα νόμιμη συναλλαγή, όπως η πώληση ακινήτου ιδιοκτησίας της offshore.
Σχηματικά, οι πιο πάνω περιγραφόμενες δραστηριότητες υλοποιούνται με τις παρακάτω δραστηριότητες:
2.3 Εταιρείες «φαντάσματα»
Οι εταιρείες αυτές επιτελούν τον αποκλειστικό σκοπό της απορρόφησης των κεφαλαίων και του «αποσυσχετισμού» κεφαλαίων και προέλευσης τους. Η ίδρυσή τους εξαντλείται σε οροθέτηση εικονικών ρόλων και στην εγκαθίδρυση ενός τοπικού εντεταλμένου, που λειτουργεί ως διευθυντής και εκπρόσωπος.
2.4 Εταιρείες «βιτρίνες»
Ο τύπος των εταιρειών αυτών είναι πιο σύνθετος αφού επιδίδονται και σε νόμιμες ενέργειες προκειμένου να καλύψουν τις παράνομες. Οι δράστες που προσπαθούν να ξεπλύνουν χρήμα, έχουν συνήθως περισσότερες από μία τέτοιες εταιρείες και μεταφέρουν το βρώμικο χρήμα από τη μία στην άλλη.
2.5 Συναλλαγές στο Χρηματιστήριο
Στις συναλλαγές στο Χρηματιστήριο, για να νομιμοποιήσουν έσοδα από εγκληματικές ή παράνομες δραστηριότητες, μπορούν να χρησιμοποιηθούν φυσικά πρόσωπα, Off shore εταιρίες, νομικά πρόσωπα
Τα χρηματιστηριακά προϊόντα που προσελκύουν αυτούς που επιθυμούν να διοχετεύσουν παράνομους προσόδους, είναι τα εξής :
1. Αγορά μετοχών εισηγμένων στο Χ.Α.Α.
2. Αγορά μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων
3. Τοποθετήσεις σε repos
4. Αγορά ομολόγων
5. Συμμετοχή σε δημόσιες εγγραφές εταιρειών που πρόκειται να εισαγάγουν τις μετοχές τους στο Χ.Α.Α.
6. Αγορά χρηματιστηριακών παράγωγων προϊόντων.
Οι διαδικασίες για τις παραπάνω συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω χρηματιστηριακών εταιρειών, εταιρειών επενδυτικών υπηρεσιών (Ε.Π.Ε.Υ.), καθώς και από εταιρείες λήψης και διαβίβασης εντολών (Ε.Λ.Δ.Ε.). Έχει παρατηρηθεί ότι η έρευνα για ξέπλυμα χρήματος, δυσχεραίνεται όταν ο επενδυτής και πελάτης της χρηματιστηριακής εταιρείας είναι υπεράκτια εταιρεία ή φυσικό πρόσωπο - κάτοικος εξωτερικού και για λογαριασμό του ενεργεί θεσμικός επενδυτής. Στις περιπτώσεις αυτές η χρηματιστηριακή εταιρεία δεν έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει το «προφίλ» του τελικού επενδυτή.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα συμπεριφοράς ύποπτης για «ξέπλυμα χρήματος» είναι το «βραχύβιο» της συναλλαγής, δηλαδή δεν πραγματοποιούνται συναλλαγές σημαντικών ποσών για επένδυση, αλλά απλώς για τη νομιμοποίηση, η οποία συντελείται με την πώληση των μετοχών, ακόμη και αν με την πώληση αυτή προκύπτουν ζημιές, καθόσον αυτό που ενδιαφέρει αυτούς που «ξεπλένουν βρώμικα χρήματα» δεν είναι τα χρηματιστηριακά οφέλη αλλά ο «εξαγνισμός» και η επανένταξη τους στους υγιείς οικονομικούς κύκλους.
2.6 Οι μέθοδοι ξεπλύματος του βρώμικου χρήματος
Διαχρονικά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, εμφανίστηκαν διάφοροι τρόποι ξεπλύματος του βρώμικου χρήματος. Οι μέθοδοι διαφέρουν από εποχή σε εποχή και από χώρα σε χώρα. Ως γενική παρατήρηση έχουμε να κάνουμε πως χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές έλκουν σημαντικά παράνομα κεφάλαια, επειδή το κόστος του ξεπλύματος, η εκάστοτε δηλαδή φορολογική επιβάρυνση, είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κύπρος μέχρι το 2002 όπου υφίστατο το καθεστώς των υπεράκτιων εταιρειών με φορολογικό συντελεστή 4,25%, αλλά και σήμερα με έναν από τους χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (10%), έλκει τέτοια κεφάλαια, αν και οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι ο έλεγχος πια για την προέλευση των κεφαλαίων αυτών είναι ιδιαίτερα λεπτομερής και ουσιαστικός.
Η Διεθνής Δράση για το ξέπλυμα χρήματος (FATF) , έχει συγκεντρώσει χαρακτηριστικές περιπτώσεις ξεπλύματος χρήματος που έχουν εντοπισθεί διεθνώς. Οι απλές περιπτώσεις έχουν σχέση με την ηλεκτρονική μεταφορά κεφαλαίων (εμβάσματα) Σύμφωνα με την FATF, οι περιπτώσεις ξεπλύματος με εμβάσματα έχουν αυτή τη μορφή: Μικροκαταθέσεις σε πολλούς τραπεζικούς λογαριασμούς διαφόρων τραπεζών των οποίων οι εισπράξεις γίνονται από ένα άλλο πρόσωπο και όχι από τον φαινομενικά δικαιούχο, με εξουσιοδότηση. Συνήθως οι περιπτώσεις αυτές σχετίζονται με ξέπλυμα χρήματος που έχει προέλθει από σωματεμπορία (Human trafficking).
Άλλη, ιδιαίτερα προσφιλής μέθοδος και στην Ελλάδα, είναι η αγορά λαχείων ή κερδισμένων λαχνών τυχερών παιχνιδιών. Από προσωπική μας εμπειρία, γνωρίζουμε περιπτώσεις όπου φορολογούμενοι προσκόμισαν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. για κάλυψη τεκμηρίων, βεβαιώσεις κερδών επίσημων εθνικών τυχερών παιγνιδιών (ΛΟΤΤΟ, ΠΡΩΤΟ κλπ.), όπου τα τυχερά δελτία φαινόταν να έχουν κατατεθεί την ίδια μέρα με διαφορά λίγων λεπτών της ώρας, σε πολλές διαφορετικές πόλεις της χώρας. Η μέθοδος αυτή φθίνει βαθμιαία γιατί γεννά άμεσα υποψίες στα ελεγκτικά όργανα και ερευνάται επισταμένα.
Για την κλασική μέθοδο της ίδρυσης εταιρείας «βιτρίνας» έχουμε αναφερθεί επισταμένα πιο πάνω. Στην πραγματικότητα, εταιρείες «βιτρίνες» σήμερα ιδρύονται συνήθως σε χώρες φορολογικούς παραδείσους με μηδενική ή ελάχιστη φορολογική επιβάρυνση ή σε χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές. Οι επιχειρήσεις αυτές χρησιμοποιούνται κυρίως για ανατιμολογήσεις αγαθών σε περιπτώσεις τριγωνικών αγορών ή πωλήσεων. Κλασικό σε αυτή την περίπτωση είναι το παράδειγμα Ελληνικών εμπορικών επιχειρήσεων που εισάγουν εμπορεύματα κυρίως από την Κίνα.
Είναι γνωστό ότι τα περιθώρια κέρδους των εμπορευμάτων αυτής της προέλευσης είναι ιδιαίτερα μεγάλα με συνέπεια η Ελληνική επιχείρηση να εμφανίζει υψηλά καθαρά κέρδη και κατ’ επέκταση μεγάλη φορολογική επιβάρυνση. Αν λοιπόν για παράδειγμα μια επιχείρηση εμπορίας κλιματιστικών μηχανημάτων εισαγάγει τέτοια μηχανήματα από την Κίνα στην Ελλάδα, το κόστος δε της εισαγωγής είναι 200.000€ και η αξία των πωλήσεων 1.000.000€, αυτή, αν θεωρήσουμε ότι υπάγεται σε φορολογικό συντελεστή 25%, θα έχει φορολογική επιβάρυνση 200.000€ (800.000Χ25%). Αν όμως υπάρξει μία εταιρεία ιδίων συμφερόντων στην Κύπρο που ανακοστολογίσει τα εμπορεύματα και τα πουλήσει στην Ελληνική εταιρεία αντί 700.000€, τότε η συνολική φορολογική επιβάρυνση θα είναι για μεν την Κύπρο 50.000€ ((700.000-200.000) Χ 10%), για δε την Ελλάδα 75.000€ ((1.000.000-700.000) Χ 25%) και σε σύνολο 125.000€. Βλέπουμε δηλαδή ότι άμεσα υπάρχει χρηματικό όφελος ύψους 75.000€. Επειδή δε η αγορά είναι τριγωνική θα πρέπει να σημειώσουμε ότι και στην μία και στην άλλη περίπτωση τα εμπορεύματα θα φορτωθούν στην Κίνα και θα παραληφθούν κατευθείαν στην Ελλάδα. Η Κυπριακή εταιρεία θα ασχοληθεί στην ουσία μόνο με την έκδοση των φορολογικών στοιχείων.
Επειδή οι προαναφερόμενοι τρόποι βέβαια είναι πια κλασσικοί, οι «ειδικοί» προτείνουν πλέον εξειδικευμένες μεθόδους. Για λόγους οικονομίας του κειμένου θα αναφερθούμε μόνο επιγραμματικά σε μερικές από αυτές όπως οι επιχειρήσεις πολυτίμων λίθων (συνήθως με την μέθοδο αυτή ασχολούνται άτομα που πίσω από αυτά κρύβονται τρομοκρατικές οργανώσεις ή «επαναστατικοί στρατοί» σε αφρικανικές χώρες), είσπραξη ασφαλιστικών αποζημιώσεων από εικονικές ζημίες σε κλεμμένα πολυτελή οχήματα ή βύθιση πολυτελών σκαφών αναψυχής κ.λ.π. Μία άλλη προσφιλής μέθοδος είναι η ίδρυση ενός φιλανθρωπικού ιδρύματος ή μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης. Η οργάνωση εκτός από τις επίσημες επιχορηγήσεις μπορεί να έχει έσοδα και από χιλιάδες υποτιθέμενα «αρωγά μέλη» με πολύ μικρές καταβολές από το καθένα από αυτά. Το γεγονός αυτό κάνει σχεδόν αδύνατη την εξακρίβωση της ταυτότητας των μελών αυτών, πολλές δε χορηγίες μπορεί να είναι και ανώνυμες. Έτσι ο πραγματικός διαχειριστής των οικονομικών του ιδρύματος μπορεί να πραγματοποιεί ψεύτικες καταθέσεις από εικονικά «αρωγά μέλη» τις οποίες μετά να τις επαναφέρει στο άτομό του ως «έξοδα κίνησης» ή αποζημίωση για άλλες υποτιθέμενες δικές του δαπάνες.
Στην πράξη ένα ελάχιστο ποσό από τα χρήματα που συγκεντρώνει ένα μη κερδοσκοπικό νομικό πρόσωπο πηγαίνει για την «ευόδωση των σκοπών του», ενώ το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος αφορά «διοικητικά έξοδα» που τις πιο πολλές φορές εμφανίζονται ως έξοδα παραστάσεων ή έξοδα κινήσεως. Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι στα περισσότερα νομικά πρόσωπα αυτού του είδους τα «διοικητικά έξοδα» στις πιο πολλές των περιπτώσεων ανέρχονται στο 75% περίπου των συνολικών εσόδων. Με όλα τα παραπάνω φυσικά δεν θέλουμε να απαξιώσουμε ιδρύματα και οργανώσεις που πραγματικά αγωνίζονται και προσφέρουν εξαιρετικές κοινωνικές υπηρεσίες.
Μία άλλη προσφιλής μέθοδος ξεπλύματος είναι η ίδρυση επενδυτικής εταιρείας η οποία δημιουργεί ένα επενδυτικό κεφάλαιο του οποίου συνήθως οι αποδώσεις είναι συνδεδεμένες με την πορεία διάφορων αγορών. Οι διαχειριστές του κεφαλαίου με την δικαιολογία των προμηθειών ή των penalties σε περίπτωση πρόωρης λήξης των επενδυτικών προγραμμάτων, μπορούν να βάζουν και να βγάζουν χρήματα που στην πραγματικότητα αφορούν αναλήψεις και καταθέσεις μικροποσών μεγάλου αριθμού, έτσι ώστε να είναι ουσιαστικά αδύνατη η παρακολούθηση της διαδρομής των κεφαλαίων.
Τελειώνοντας την αναφορά μας στους «μοντέρνους» τρόπους ξεπλύματος χρήματος θα πρέπει να αναφερθούμε και στο σύστημα «Hawala» το οποίο αναφέρεται αποκλειστικά στο ξέπλυμα και τη μεταφορά χρημάτων σε τρομοκρατικές οργανώσεις και ήταν αυτό που χρησιμοποίησε ο Μπιν Λάντεν για να χρηματοδοτήσει το τρομοκρατικό χτύπημα της Νέας Υόρκης την 11η Σεπτεμβρίου. Στην ουσία είναι μία πολύπλοκη διαδικασία μεταφοράς χρημάτων από τον χρηματοδότη στην τρομοκρατική οργάνωση, μέσω πολλών ενδιάμεσων, φαινομενικά νόμιμων διαδικασιών και εικονικών επιχειρήσεων, με απώτερο σκοπό να μην γνωρίσει ο χρηματοδότης τα άτομα που θα εκτελέσουν το τρομοκρατικό χτύπημα.
Ολοκληρώνοντας την αναφορά μας στις μεθόδους ξεπλύματος βρώμικου χρήματος θα θέλαμε να θυμίσουμε στους αναγνώστες την περίπτωση της Ρωσικής εταιρείας Yukos όπου μετά την κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ύποπτα κεφάλαια που προερχόταν από συμμορίες που εμπλεκόταν σε λαθρεμπόριο ναρκωτικών και όπλων, συμβόλαια δολοφονιών, εκβιασμούς, απάτες κ.λ.π., διοχέτευαν μέσω της Yukos σε θυγατρική εταιρεία της στην Ολλανδία, η οποία πάλι τα τοποθετούσε σε πολυτελείς κατοικίες στην Ισπανική Κόστα ντελ Σολ.
2.7 Η περίπτωση του Λιχτενστάιν
Ανάμεσα στα σύνορα της Αυστρίας και της Ελβετίας, με έκταση 160 τετραγωνικών χιλιομέτρων και με 35.000 κατοίκους το Πριγκιπάτο του Λιχτενστάιν αποτελείται από 11 χωριά όπου έχουν έδρα 15 τράπεζες και 75.000 εταιρείες!!!
Στον πιο κάτω πίνακα μπορούμε να δούμε τα ειδικά χαρακτηριστικά της χώρας:
ΧΩΡΑ | ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ | ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ | ΓΛΩΣΣΑ | ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ | ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ | ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ |
Λιχτενστάιν | Ευρώπη | Αστικός κώδικας | Γερμανική | Ελευθερία | Ναι, με ελάχιστους περιορισμούς | Με Αυστρία, Ελβετία |
Είναι χαρακτηριστικό ότι το Λιχτενστάιν τοποθετήθηκε από τον ΟΟΣΑ στην τρίτη ομάδα από είκοσι πέντε υπεράκτια οικονομικά κέντρα (offshore economics centers – OFCs) τα οποία κρίθηκαν ότι έχουν τα χαμηλότερα επίπεδα νομοθεσίας, επίβλεψης και συνεργασίας., σύμφωνα με το με χαρακτηριστικά DAFFE/CFA/FHP (2000)/REV1/CONF έγγραφο του ΟΟΣΑ.
Η τελευταία περίπτωση της αποκάλυψης χιλιάδων λογαριασμών υψηλόμισθων στελεχών κυρίως από την Γερμανία στο Πριγκιπάτο, επανέφερε πάλι την χώρα στο προσκήνιο. Στην πραγματικότητα τα χρήματα αυτά αποτελούσαν «μπόνους» και εκτός μισθών αμοιβές υψηλόμισθων στελεχών πολυεθνικών εταιρειών οι οποίες κατέθεταν τον συμβατικό μισθό στη χώρα εργασίας του στελέχους όπου και φορολογείτο με βάσει τους εκεί ισχύοντες συντελεστές, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των συνολικών αποδοχών κατατέθηκαν στο Λιχτενστάιν όπου η φορολογία ήταν ελάχιστη.
Η αλήθεια είναι ότι το Πριγκιπάτο απολάμβανε μιας ιδιότυπης ασυλίας στο χώρο της Ευρώπης η οποία πρακτικά βόλευε πολλούς, το θέμα δε ανακαινίστηκε μόνο αφού κάποιοι (και ήταν πολλοί αυτοί) ξεπέρασαν την «λεπτή κόκκινη γραμμή». Ως συνέπεια του γεγονότος αυτού ήταν μετά από 18 χρόνια (από το 1992), ο Ότμαρ Χάσλερ του Πριγκιπάτου να επισκεφθεί εσπευσμένα την Άγκελα Μέρκελ στο Βερολίνο.
Newsletter
.png)
Ημερολόγιο
